Τα χαρισματικά παιδιά «ανθίζουν» υπό προϋποθέσεις

Μέρος συνέντευξης της κας Λωρέττας Θωμαΐδου

στην δημοσιογράφο κα Φλώρα Κασσαβέτη

Περιοδικό «Happy Mom»

 

1-2 % στα εκατό παιδιά γεννιέται χαρισματικό! Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει εξασφαλίζει την επιτυχία ή την ευτυχία του. Όχι, αν δεν γίνουν αντιληπτές από τους γύρω του οι ιδιαίτερες ανάγκες που χρειάζεται να καλυφθούν, ώστε το παιδί αυτό να ανθίσει!

Στη Μονάδα Αναπτυξιακής Παιδιατρικής του Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ με υποδέχτηκε με το πλατύ της χαμόγελο η Λωρέττα Θωμαΐδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Παιδιατρικής με σκοπό μέσα από την πολυετή της επαφή με χαρισματικά παιδιά -και όχι μόνο- να μιλήσει γι’ αυτή την ιδιαίτερα ξεχωριστή ομάδα παιδιών.  Με ξεναγεί στο τμήμα παρουσιάζοντας με καμάρι τα έργα ζωγραφικής μερικών από τα περίπου  τριάντα συνολικά  χαρισματικά παιδιά που επισκέπτονται το τμήμα. «Καμαρώνετε σαν να είναι παιδιά σας», της λέω. «Μα είναι σαν παιδιά μου!», απαντάει. Κοιτάζω τα έργα και προσπαθώ να καταλάβω με το μάτι της απλής μαμάς αν πίσω από αυτές τις πινελιές κρύβεται ένα μικρό παιδί.  Δυσκολεύομαι να καταλήξω σε κάποιο συμπέρασμα όμως είναι  και τόσα άλλα αυτά που θέλω να τη ρωτήσω. Τι είναι τελικά αυτό που κάνει ένα παιδί να ξεχωρίζει  ως  έξυπνο, πολύ έξυπνο, ταλαντούχο  ή  χαρισματικό;  Με αυτή την ερώτηση θα ξεκινήσω…

 

Κυρία Θωμαΐδου είναι άλλο να είναι ένα παιδί ευφυές, άλλο ταλαντούχο κι άλλο χαρισματικό;

Η απάντηση είναι και ναι και όχι στο ερώτημά σας. Και για αυτό καλό είναι να κάνουμε τις διακρίσεις από την αρχή. Η αφυΐα ορίζεται σαν ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και μετριέται αντικειμενικά με διάφορες δοκιμασίες που είναι σταθμισμένες διεθνώς οι οποίες την εκφράζουν με το 1Q. Ένα άτομο με δείκτη νοημοσύνης πάνω από 130 είναι ευφυές. Δεν σημαίνει όμως ότι είναι  ταυτόχρονα και χαρισματικό. Το ταλέντο από την άλλη  είναι μια ικανότητα που έχει το άτομο να δημιουργεί κάτι πρωτότυπο και εξαιρετικό σε ένα μόνο τομέα της επιστήμης ή της τέχνης π.χ. στη μουσική ή στη ζωγραφική. Το ταλέντο μπορεί να συνυπάρχει με  υψηλή ευφυΐα μπορεί όμως και όχι.  Για να είναι όμως ένα άτομο χαρισματικό, πρέπει να είναι απαραίτητα ευφυές σε περισσότερους από δύο από τους συνολικά οκτώ τομείς νοημοσύνης π.χ. και στα μαθηματικά και στη γλώσσα ή και στη φυσική και στη μουσική.  Επιπλέον χρειάζεται να έχει δημιουργικό τρόπο σκέψης,  να βρίσκει δηλαδή διαφορετικές λύσεις στο ίδιο πρόβλημα και ταυτόχρονα να έχει έντονα κίνητρα και επιμονή για τον τελικό στόχο. Η αλήθεια είναι πάντως ότι είναι  δύσκολο να γίνει η διάγνωση ενός χαρισματικού παιδιού με κάποιο τεστ γιατί η δημιουργικότητα δεν μπορεί εύκολα να εντοπιστεί με τα τεστ που έχουμε φτιάξει εμείς οι μέσοι άνθρωποι.   

 

Ποιο θα λέγατε ότι είναι ότι είναι αυτό που κάνει ένα χαρισματικό παιδί να ξεχωρίζει;

Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι είναι ότι αμφισβητούν τον συμβατικό τρόπο σκέψης. Ο Αϊνστάιν ήταν ευφυής αλλά ήταν και χαρισματικός γιατί αμφισβήτησε την συμβατική γνώση και σκέφτηκε ότι η ύλη μπορεί να γίνει ενέργεια. Ο Γαλιλαίος ήταν χαρισματικό γιατί επέμενε ότι η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο κι όχι το αντίστροφο όπως νόμιζαν όλοι και κατέληξε στην πυρά υπερασπίζοντας την άποψή τους.  Γενικά η ιστορία αποδεικνύει ότι η ανθρωπότητα προχωρά μπροστά από χαρισματικούς ανθρώπους που αμφισβητούν την συμβατική γνώση.

 

Τα σημάδια ότι ένα παιδί είναι χαρισματικό μπορεί να εκδηλωθούν από πολύ μικρή ηλικία;

Κατά κανόνα ναι! Το βασικό χαρακτηριστικό αυτών των παιδιών  είναι ότι μιλούν πολύ νωρίς και σύνθετα πριν χρονίσουν. Τον πρώτο χρόνο ζωής μπορεί να τα ακούσεις να μιλούν με προτάσεις καθώς ο λόγος τους εξελίσσεται πολύ γρήγορα και σύνθετα. Αντίθετα η κινητική εξέλιξη δεν είναι απαραίτητο ότι θα είναι γρήγορη. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ότι κατά κανόνα μαθαίνουν να διαβάζουν μόνα τους χωρίς να το έχουν διδαχτεί. Γενικά μπορεί να ζωγραφίζουν, να παίζουν μουσική, να κάνουν πράξεις χάρη στις έμφυτες ικανότητες που έχουν και χωρίς κάποιος να τα έχει διδάξει.  Επίσης από μικρή ηλικία κάνουν περίεργες ερωτήσεις για φυσικά ή μαθηματικά ή γλωσσικά φαινόμενα. Ερωτήσεις που συχνά είναι δύσκολο να απαντηθούν από τον μέσο ενήλικα γιατί όπως σας είπα τα παιδιά αυτά από τη φύση τους αμφισβητούν την συμβατική γνώση.

 

Ποια θεωρείται ότι είναι η μεγαλύτερη παγίδα στην οποία μπορεί να πέσει ένα γονιός που μεγαλώνει ένα χαρισματικό παιδί;

Συνήθως πίσω από ένα χαρισματικό παιδί ακολουθούν δύο τύποι γονιών. Εκείνοι που είναι αποθαρρυντικοί γιατί δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν τις εξαιρετικές ικανότητες του παιδιού τους κι εκείνοι που έχοντας συνειδητοποιήσει το σημαντικό αυτό «δώρο» είναι υπερβολικά ενθαρρυντικοί πιέζοντας το παιδί, κουράζοντας και εξαντλώντας το.

Ένα παιδί, όμως, που είναι χαρισματικό, όταν πιέζεται κατακλύζεται από άγχος και καταπιέζεται η δημιουργικότητά του. Ένα από τα βασικά κλειδιά στην ανατροφή ενός χαρισματικού παιδιού είναι να του παρέχεται οπωσδήποτε χώρος και ελευθερία. Το περιβάλλον δεν θα πρέπει να το κατευθύνει αλλά να ικανοποιεί τις ανάγκες του.

Αυτό όμως που θεωρώ την πιο σημαντική παράμετρο για την καλή εξέλιξη αυτών των παιδιών είναι να εξασφαλίζεται στο περιβάλλον που μεγαλώνουν συναισθηματική και ψυχολογική σταθερότητα γιατί είναι πολύ εύκολο να διαταραχθεί η ισορροπία τους.

 

Θέλετε να μου πείτε ότι αυτά τα παιδιά είναι πιο ευαίσθητα;

Η αλήθεια είναι ότι αρκετοί γονείς χαρισματικών παιδιών αναφέρουν ότι είναι  υπερβολικά ευαίσθητα. Αρκετά συχνά μάλιστα μπορεί να δεις ένα χαρισματικό παιδί να επιδεικνύει πολύ μεγαλύτερη ευαισθησία σε κοινωνικά θέματα. Μπορεί  δηλαδή να προβληματιστεί και να στεναχωρηθεί για τα παιδιά  που πεινούν στην Αφρική περισσότερο από ότι ένα μέσο παιδί.  Αυτό πάντως που χρειάζεται να ξέρουν οι γονείς αλλά και το σύνολο γενικότερα, είναι ότι στα παιδιά αυτά παρόλο που οι γνωστικές τους ικανότητες είναι πολύ παραπάνω από την ηλικία τους, οι συναισθηματικές τους ικανότητες είναι όσες και οι ηλικία τους.  Έχουν δηλαδή μια ασύγχρονη ανάπτυξη.  Αυτό με απλά λόγια σημαίνει ότι ένας χαρισματικός τετράχρονος μπορεί να σκέφτεται όπως ένας δεκάχρονος, όμως συναισθηματικά είναι τεσσάρων χρονών παιδάκι κι γι αυτό έχει ανάγκη να παίξει στο πάτωμα με τα αυτοκίνητά του αλλά και να τον πάρει αγκαλιά η μαμά του. Αν δεν καλυφθούν σωστά οι συναισθηματικές ανάγκες αυτών των παιδιών μπορεί να εκτραπεί δυστυχώς  η αναπτυξιακή τους πορεία κι αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη παγίδα στην ανατροφή τους.

 

Ποια πρέπει να είναι η επόμενη κίνηση του γονιού που αντιλαμβάνεται ότι το παιδί του μπορεί να είναι χαρισματικό;  

Θα πρέπει να απευθυνθούν σε ένα αναπτυξιακό κέντρο ώστε το παιδί να αξιολογηθεί από ειδικό, να γίνει η διάγνωση κι εφόσον το παιδί είναι όντως χαρισματικό να δοθούν οδηγίες σε γονείς και εκπαιδευτικούς.  

 

Γιατί είναι απαραίτητη η καθοδήγηση από τους ειδικούς;

Ένα παιδί που κάνει περίεργες ερωτήσεις και παίρνει συμβατικές απαντήσεις δεν ικανοποιείται. Επίσης ένα παιδί που καταλαβαίνει περισσότερα από την ηλικία του και δείχνει γενικά πιο ώριμο, συνήθως του συμπεριφέρονται σαν να είναι μεγαλύτερο οπότε μπορεί να στερηθεί την παιδικότητά του πρόωρα. Γι’ αυτό οι γονείς χρειάζονται καθοδήγηση των ειδικών.

Επίσης στα αναπτυξιακά κέντρα δίνουμε οδηγίες στου γονείς όχι μόνο για το πώς θα συμπεριφερθούν στο παιδί. Επιπλέον τους κατευθύνουμε σε παράλληλες δραστηριότητες που βοηθούν το χαρισματικό παιδί να ικανοποιήσει και να εκτονώσει τις έμφυτες ανάγκες και τη δημιουργικότητά του. Ακόμα το φέρνουμε σε επαφή με άλλα παιδιά που έχουν εξαιρετικές ικανότητες για να καταλάβει ότι δεν είναι τα μοναδικό στον κόσμο.  Τέλος είμαστε σε επαφή με τους εκπαιδευτικούς στο σχολείο των παιδιών δίνοντας τους οδηγίες.

 

Στο σχολείο πως αντιμετωπίζονται αυτά τα παιδιά;

Στα διάφορα κράτη ισχύουν διαφορετικοί νόμοι για αντιμετώπισης των χαρισματικών παιδιών. Στη χώρα μας  καταφέραμε μετά από προσπάθεια να τα εντάξουμε στην ομάδα ατόμων με ειδικές ανάγκες έτσι ώστε να μπορούμε να ελιχθούμε προς όφελός τους. Έτσι τα παιδιά αυτά φοιτούν σε κανονικά σχολεία  που όμως οι εκπαιδευτικοί είναι ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι ώστε να του παρέχουν πιο εμπλουτισμένη ύλη ή εναλλακτικά παρακολουθούν κάποια μαθήματα σε μεγαλύτερη τάξη από αυτή που φοιτούν. Συνήθως αποφεύγουμε να τα μεταφέρουμε σε μεγαλύτερη τάξη παρά μόνο ίσως για να επισπεύσουμε την έναρξη της πρώτης δημοτικού.

Θα πρέπει, ωστόσο, να επισημάνω ότι σε ένα σημαντικό ποσοστό (40%  περίπου)των χαρισματικών παιδιών παραπέμπονται  στα αναπτυξιακά κέντρα επειδή έχουν εκδηλώσει μαθησιακές δυσκολίες. Αυτό συμβαίνει γιατί καλούνται να ακολουθήσουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα που είναι δομημένο για τη μέση νοημοσύνη. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί με μαθησιακή δυσκολία είναι χαρισματικό. 

 

Σε κάποιες χώρες όμως τα χαρισματικά παιδιά πηγαίνουν σε ειδικά σχολεία; Ποιά είναι η δική σας άποψή  πάνω σ’ αυτό;

Επιμένω ότι πρέπει να φοιτούν σε κανονικά σχολεία ακολουθώντας κάποια προγράμματα εμπλουτισμένης εκπαίδευσης ή να παρακολουθούν κάποια μαθήματα σε μεγαλύτερη τάξη. Θεωρώ ότι είναι σημαντικό τα χαρισματικό παιδί να φοιτά σε κανονικό σχολείο ώστε να μην απομονωθεί από τους συνομήλικους του. Αντίθετα θα πρέπει να μάθει να αποτελεί μέρος του συνόλου.  Πιστεύω εξάλλου ότι αυτό θα ωφελήσει  όχι μόνο  τα χαρισματικά παιδιά αλλά και τα  υπόλοιπα παιδιά της τάξης που έχουν να διδαχτούν πολλά από  τα χαρισματικά παιδιά . Η κοινωνία μας αποτελείται από λιγότερο ή περισσότερο έξυπνους. Το να μάθουμε να συνεργαζόμαστε είναι αυτό που κάνει τη διαφορά και δίνει ώθηση στην εξέλιξή μας.

 

Σε ότι αφορά την κοινωνικότητα, τα παιδιά αυτά ενσωματώνονται στο σχολείο και στις ομάδες των παιδιών ικανοποιητικά; Έχουν σύνδρομο ανωτερότητας;

Όταν αντιμετωπιστούν σωστά από το σπίτι και τους δασκάλους τα παιδιά αυτά δεν έχουν πρόβλημα. Μπορεί να γνωρίζουν τις εξαιρετικές τους ικανότητές του κι ότι διαφέρουν από τα άλλα παιδιά, όμως όταν μιλάς μαζί τους συνειδητοποιείς ότι μέσα τους κρύβουν έναν απλό αλλά ώριμο άνθρωπο. 

 

Πιστεύετε ότι τα χαρισματικά παιδιά έχουν να μας δώσουν πολλά;  

Ναι γιατί είναι αυτά που μπορούν όπως είπα να βοηθήσουν την ανθρωπότητα να προχωρήσει μπροστά. Είναι όμως  λάθος να απαιτήσουμε ή να περιμένουμε κάτι αυτά. Το μόνο που χρειάζεται να κάνουμε είναι να τους εξασφαλίσουμε τις προϋποθέσεις για να ανθίσουν χωρίς να περιμένουμε κάποια ανταπόδοση.

 

Υπάρχει πάντως μια αντίληψη ότι τα χαρισματικά παιδιά  τελικά δεν εξελίσσονται καλά και δεν είναι ευτυχισμένα; Είναι αλήθεια ή μύθος;

Μύθος αν ένα χαρισματικό παιδί αντιμετωπιστεί σωστά, πραγματικότητα αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά! Όμως αυτό θα μπορούσαμε να πει ότι ισχύει, για όλα τα παιδιά